چهارم . بناى عبد الله بن زبير است ، كه حضرت « رسالت پناه » به « عايشه » - رضى اللّه عنها - خطاب فرمودند : « يا عايشه لو لا قومك حديثوا عهد بالاسلام لهدمت الكعبه ورددتها على قواعد ابراهيم و جعلت لها بابا شرقيا و بابا غربيّا » . بناى قريش را منهدم ساخته ، چنان‌چه مطبوع طبع حضرت « خير البشر » بود ، به اتمام رسانيد . پنجمى . بناى « حجاج بن يوسف » است ، كه در هنگام مجادله با « عبد الله بن زبير » با مجانيق « 1 » سنگ به جانب شهر انداخته و بدان صدمه كعبه را از هم متلاشى نمود . « حجاج » بعد از تصرف « مكه » ، به فرمان « عبد الملك مروان » بناى « عبد الله » را بركند و چنان‌چه در حال حيات « حضرت رسول » - صلّى اللّه عليه و آله - بود ، برافراشت . در « روضة الاخبار » مذكور است [ كه ] اوّل كسى كه بناى كعبه را گذاشت ، جناب « آدم » بود . بعد از آن « شيث » نبيرهء آن جناب ، به تعمير آن پرداخت . در توفان « نوح » - عليه السلام - آن بنا خراب شده ، موضع آن بسان تلّى زرين بماند . پس از آن حضرت خليل الرّحمن به عمارت آن مأمور شد . بعد از آن ، قوم « عمالقه » بنا نمودند ، و پس از آن قوم « جرهم » تجديد عمارت كردند و به قول بعضى ، عمارت « جرهم » مقدم از عمارت « عمالقه » است ؛ و على اىّ حال ، بعد از آن « قريش » و « عبد اللّه » و « حجّاج » از پى يكديگر به اطوار مختلفه بنا نمودند . در بيان مساحت بيت است . در كتاب « مناسك » ابى زكريّا محى الدّين نووى شافعى ، از « ابو الوليد ازرقى » نقل كرده ، اما ارتفاع « بيت » در بناى ابراهيم 9 ذراع و طول آن 30 ذراع و عرض آن 22 ذراع بود و سقف نداشت . بعد از آن‌كه در ايّام جاهليت « قريش » عمارت نمودند ، به ارتفاع آن 9 ذراع علاوه نمودند ، كه 18 ذراع شد و از طول كعبه 6 ذراع و يك شبر « 2 » را كم كرده ، به حجر علاوه نمودند ، تا زمان « عبد الله زبير » به همين قرار بود ، تا اين‌كه او بناى كعبه را خراب كرده ، به همان قواعد حضرت ابراهيم بنا نمودند ، به ارتفاع آن 9 ذرع ديگر افزود ، كه 27 ذراع شد . بعد از آن « حجّاج » مجددا بنايى كه كرد ، به ارتفاع گنبد تغيير نداد . پس ارتفاع كعبه 27 ذراع است ، امّا طول و عرض « بيت » ما بين « ركن حجر » و

--> ( 1 ) . منجنيق‌ها . ( 2 ) . وجب .